Adobe Flash player yukleyiniz
TKDK Çankırı İl Koordinatörlüğü

Coğrafi işaretli ürünler tercih sebebi


Son günlerde Malatya Kayısısı ile ilgili tescil işlemlerinin AB tarafından onaylanmasıyla gündeme gelen coğrafi işaretli ürünler konusu, üretim ayağına sağladığı katma değer, ürün kalitesinin standardizasyonu gibi nedenlerle günümüzde kırsal kalkınma stratejilerinde kullanılan temel araçlardan biri haline dönüşmüştür.

1980 sonrası kalkınma politikaları tavandan tabana doğru işleyen bir süreç olmaktan uzaklaşarak, yerel yapıların güçlendirilerek bölgeler arası dengesizlikleri giderici politikalar halini almıştır. Aynı yaklaşım kırsal kalkınma politikalarında bölgelerin doğal ve kültürel özelliklerinin kullandırılmasını hedefleyen stratejiler ile desteklenmektedir. Tam da bu noktada coğrafi işaretli ürünlerin tescili kırsal kalkınma politikaları açısından hayati önem arz etmektedir.

Coğrafi işaret nedir?

Coğrafi işaret belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibariyle kökenin bulunduğu bir yöre, alan, bölge veya ülke ile bütünleşmiş bir ürünü gösteren ad veya işaretlerdir.  Malatya kayısısı, Tekirdağ Köftesi, Eldivan Ekmeği, Çankırı Sarımsaklı et gibi ürünler coğrafi işaret alabilecek ürünler arasında gösterilebilir.  Sadece gıda ürünleri değil Doğal ürünler, Tarım ürünleri, Maden ürünleri, El sanatları ve Sanayi ürünleri coğrafi işaret kapsamında değerlendirilebilmektedir.

Coğrafi işaretlerin korunmasının amaçları arasında tüketicileri taklit ürünlere karşı korumak,   üreticilerin refahını sağlamak, kırsal kalkınmaya yardımcı olmak ve bölgelerin sahip oldukları kültürel değerleri koruyup diğer nesillere aktarabilmelerini sağlamak, çevreyi, biyolojik çeşitliliği korumak sayılabilir.

Dünya’da ve Ülkemizde Durum

İnsanların satın alma davranışlarını incelemek amacıyla yapılan bilimsel çalışmalarda coğrafi işarete sahip ürünlerin tüketiciler tarafından daha fazla talep edildiği, tüketicilerin coğrafi işaret tesciline sahip ürünleri için yaklaşık % 20 daha fazla ödeme yapmaya istekli olduğunu göstermektedir.  Örneğin, Tüketiciler coğrafi işaret niteliği taşıyan bir peynirin kilogramına 10,42 Euro ödemeyi kabul ederken; diğer peynirler için 8,11 Euro ödemektedirler.

Avrupa’daki durum incelendiğinde coğrafi işaretler ile ekonomi arasındaki ilişki daha net anlaşılacaktır. AB ülkelerinde 4300’ü şarap ve alkollü içkiler, 700’den fazlası diğer ürünler olmak üzere 5000’in üzerinde coğrafi işaret tescili söz konusudur. 2004 yılında Avrupa Topluluğu’ndan dünyaya yapılan işlenmiş ürün ihracat tutarı 83.380 milyar €; içecek ve alkollü içki ihracat tutarı ise 31.593 milyar €’dur. İhraç edilen tüm bu ürünlerin en az %70’inin coğrafi işaretli ürün olduğu tahmin edilmektedir.

Ülkemizde ise coğrafi işaret sertifikası alabilecek potansiyele sahip yaklaşık 2500 civarında ürün bulunmasına rağmen, coğrafi işaret sertifikasına sahip ürün sayısı sadece 204 olarak tespit edilmiştir. AB tescilli ise sadece üç ürünümüz bulunmaktadır.

Çankırı coğrafi işaret kapsamında değerlendirilebilecek, Kaya tuzu, Eldivan ekmeği, Küpecik peyniri, Eldivan Kirazı, Kızılırmak Kavunu, Sarımsaklı Et, yöresel kıyafetler gibi birçok yerel ürüne sahip olmasına rağmen ilimizde sertifika almış herhangi bir ürün bulunmamaktadır. Çankırı gibi il dışına doğru hammadde satışının ekonomisinde önemli yer tutan bir il için, yerel ürünlerine katma değer kazandırarak pazarlanması, bölgenin ekonomik kalkınmasına önemli etki sağlayacağı düşünülmektedir.

Tescil başvuruları için adres TPE

Coğrafi işaret tescil işlemleri için başvuruların yapılacağı yetkili kurum Türk Patent Enstitüsü (TPE) olup, ülkemizde yapılan başvuru işlemleri incelendiğinde tescil işlemlerinin genellikle genellikle yöresel ürünün ait olduğu bölgelerin belediyeleri, kaymakamlıkları ve Sanayi ticaret odaları tarafından yapıldığı görülmektedir. Son dönemde TPE tarafından başvuru işlemleri oldukça sadeleştirilmiştir.

Coğrafi işaretli ürünlerin üretimi, işlenmesi ve pazarlanması hibe projelerinde öncelikli

Tarım sektörünün sürdürülebilir gelişmesi ile kırsal kesimdeki insanımızın refah düzeyinin yükseltilmesinde ve ülkemizin kalkınmasında önemli rol oynayan ve kırsal kalkınma politikalarının etkili araçlarından biri olan coğrafi işaretler konusu, ülkemizin kırsal kalkınma stratejilerinin uygulayıcısı Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) tarafından üzerinde hassasiyetle çalışılan alanların başında gelmektedir.

Coğrafi işaretli ürünlerin belirli yöreye, bölgeye özgü ün yapmış ürünler olduğu, coğrafi işaret tescili için potansiyel taşıyan el sanatları, gıda ürünleri gibi birçok ürünün üretimi açısından kadın emeğinin ön plana çıkması bölgede kadın istihdamını artmasına ve göçün azalmasına imkân sağlamaktadır. Söz konusu sonuçlar, TKDK’nın uygulamakla sorumlu olduğu IPARD programının Çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ve geliştirilmesi sektöründe tanımlanan hedeflerle birebir örtüşmektedir.

Bu nedenle TKDK, Zanaatkârlık ve Yerel ürünler başlığı altında, bölgenin yöresel ürünlerinin üretimi, işlenmesi ve pazarlanmasına yönelik yatırımlar için % 65 hibe fırsatı sunmaktadır. Örneğin Yapraklı ilçesin Küpecik Peyniri üretmek isteyen ya da Eldivan’da Eldivan Ekmeği üretmek isteyen bir yatırımcı TKDK’ya proje başvurusu yaparak tesisin inşaat işleri ve gerekli makine ekipman alımı için hibe başvurusunda bulunabilmektedir. Ayrıca Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı (KUZKA) ve KOSGEB gibi kurumlar bahsedilen alanda önemli teşvik imkânları sağlamaktadır.